Teknoloji Sektöründe Tükenmişlik Krizi: EAP ile Yazılımcı Ruh Sağlığını Korumak

Sprint kapanışından bir gün önce, ekibinizin en kıdemli backend geliştiricisi Slack durumunu "Bugün izin alıyorum" olarak değiştiriyor. Ertesi hafta da geliyor, ama kod kalitesi düşüyor. İki hafta sonra İK'ya istifa dilekçesi sunuyor. Çıkış görüşmesindeki tek cümlesi: "Artık dayanamıyordum."

Bu senaryo, İstanbul'daki teknoloji şirketlerinin İK yöneticileri ve mühendislik liderleri için giderek daha tanıdık hale geliyor. Teknoloji sektöründe tükenmişlik artık bireysel bir zayıflık değil, yapısal bir krizdir. Ve bu krize yapısal çözümler gerekiyor.

2024 State of DevOps Raporu'na göre BT profesyonellerinin %67'si tükenmişlik yaşıyor. LeadDev'in 2025 verilerine göre ise mühendislerin %22'si kritik, %24'ü orta düzey tükenmişlikle mücadele ediyor. Peki bu rakamların ardında ne yatıyor ve İK yöneticisi olarak elinizde hangi araçlar var?

Bu yazıda, teknoloji sektörüne özgü tükenmişlik dinamiklerini, erken uyarı işaretlerini ve Çalışan Destek Programı (EAP) ile nasıl etkili bir müdahale stratejisi oluşturabileceğinizi inceleyeceğiz.

Ekibinizde tükenmişlik belirtileri mi görüyorsunuz? Ücretsiz psikososyal risk değerlendirmesi için bize ulaşın.

---

Yazılımcı Tükenmişliği Neden Farklıdır?

Tükenmişlik, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 2019'da Uluslararası Hastalık Sınıflandırması'na (ICD-11) dahil edilen, "başarıyla yönetilemeyen kronik iş yeri stresinden kaynaklanan bir sendrom" olarak tanımlanmaktadır. Üç temel boyutu vardır: duygusal tükenme, işe karşı duyarsızlaşma (sinizm) ve kişisel başarı duygusunda azalma.

Ancak yazılımcı tükenmişliğinin genel tükenmişlikten ayrılan kendine özgü dinamikleri bulunmaktadır:

Bilişsel Yük Yoğunluğu

Yazılım geliştirme, sürekli yoğun bilişsel odaklanma gerektiren nadir mesleklerden biridir. Bir yazılımcının "akış durumuna" (flow state) girmesi ortalama 15-25 dakika sürer; bir Slack bildirimi, bir toplantı veya bir "hızlı soru" bu akışı anında bozar. Gün boyunca tekrarlanan bu kesintiler, sadece verimlilik kaybı değil, ciddi bilişsel yorgunluk yaratır.

Teknik Borç Stresörü

Stack Overflow 2024 verilerine göre geliştiricilerin %62'si teknik borcu en büyük hayal kırıklığı kaynağı olarak göstermektedir. Eski ve bakımsız kodlarla çalışmak zorunda kalan yazılımcılar, bir yandan yeni özellik geliştirme baskısı altındayken diğer yandan "doğru olmadığını bildikleri" kodları yazmak zorunda kalmanın yarattığı etik gerilimi yaşıyorlar. Bu durum, zamanla öğrenilmiş çaresizlik hissine dönüşebilir.

Ölçülemeyen Başarı

Bir satış profesyonelinin başarısı rakamlarla açıkça görülür. Oysa yazılımcıların katkıları genellikle soyuttur: "Sistemin çökmemesi" bir başarıdır, ama kutlanmaz. Refaktör edilen kodun değeri, bir sonraki büyük arıza önlendiğinde anlaşılır -- ama o zaman bile kimse fark etmez. Bu görünmezlik duygusu, uzun vadede motivasyonu aşındırır.

Sürekli Öğrenme Baskısı

Teknoloji, her 2-3 yılda bir kendini yeniler. Bir yazılımcının "güncel kalması" için sürekli yeni diller, araçlar ve yaklaşımlar öğrenmesi gerekir. Bu durum, profesyonel gelişim fırsatı olarak başlar; ancak zaman baskısı altında yapıldığında "asla yetişemiyorum" kaygısına dönüşür.

---

Tükenmişliğin 5 Erken Uyarı İşareti: İK Yöneticileri İçin Kontrol Listesi

Tükenmişlik genellikle kademeli gelişir ve son aşamada -- çalışan istifa ettiğinde veya ciddi sağlık sorunları yaşadığında -- fark edilir. Ancak dikkatli bir gözle erken belirtiler tespit edilebilir.

1. Davranışsal Değişiklikler

• Daha önce toplantılarda aktif olan kişinin sessizleşmesi
• Kod review süreçlerinden geri çekilme
• Toplantılara geç gelme veya katılmama
• Sosyal etkinliklerden kaçınma
• İletişim tarzında sertleşme veya kayıtsızlaşma

2. Performans Göstergeleri

• Commit sıklığında belirgin düşüş
• Code review kalitesinde azalma
• Sprint hedeflerinin düzenli olarak karşılanamaması
• Basit hataların artması
• Deadline'ların tekrar tekrar kaçırılması

3. Fiziksel Belirtiler

• Sık sık hastalık izni kullanma
• Kronik yorgunluktan bahsetme
• Baş ağrısı, sırt ağrısı gibi psikosomatik şikayetler
• Uyku düzensizliğine dair ipuçları

4. Duygusal İşaretler

• Sinizm ve olumsuzluk artışı ("Zaten kimse umursamıyor" gibi ifadeler)
• Daha önce heyecanlandıran projelere ilgisizlik
• Kolayca sinirlenme veya hayal kırıklığı yaşama
• "Her şey anlamsız" tarzında varoluşsal sorgulamalar

5. Bağlılık Göstergeleri

• LinkedIn profilinin güncellenmesi
• Şirket değerleri ve kültürüne yönelik eleştirilerin artması
• Yeni teknoloji veya projelere ilgi kaybı
• "Başka yerlerde nasıl çalışılıyor?" tarzı sorular

Bu işaretlerden birkaçını aynı anda gözlemlediğinizde, bireysel bir performans sorunu yerine yapısal bir tükenmişlik sürecini düşünmeniz gerekir.

Ekibinizdeki tükenmişlik riskini sistematik olarak ölçmek için Kurumsal Psikolojik Değerlendirme hizmetimizden yararlanabilirsiniz.

---

Tükenmişliğin Kurumsal Maliyeti

Tükenmişlik sadece çalışanı etkileyen bireysel bir sorun değildir. Kurumsal düzeyde ciddi mali ve operasyonel sonuçları vardır.

Doğrudan Maliyetler

Turnover maliyeti: Teknoloji sektöründe bir yazılımcının ayrılma maliyeti, yıllık maaşının %80-150'si arasında değişmektedir. 800.000 TL maaşlı bir senior developer için bu 640.000 ila 1.200.000 TL arasında bir kayıp anlamına gelir. Tükenmişlik, gönüllü ayrılmaların en önemli nedenlerinden biridir. Teknoloji şirketlerinde yazılımcı tutma stratejileri yazımızda bu maliyetin önlenmesi için kanıtlanmış yöntemleri detaylı inceliyoruz.

Devamsızlık maliyeti: EAPA verilerine göre, ruh sağlığı kaynaklı iş kaybı aylık ortalama 10,92 saat. 10 kişilik bir geliştirme ekibinde bu ayda yaklaşık 109 saat kayıp üretkenlik anlamına gelir.

Sağlık maliyeti: Tükenmişlik, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, depresyon ve kaygı bozuklukları riskini önemli ölçüde artırır. Bu durum, özel sağlık sigortası maliyetlerini yükseltir.

Dolaylı Maliyetler

Presenteizm (görünürde çalışma): Tükenmiş çalışanlar iş başında olsalar da verimlilik düzeyleri düşüktür. Deloitte verilerine göre, presenteizm maliyeti devamsızlık maliyetinin 3-4 katıdır. Presenteizm hakkında detaylı yazımızı incelemenizi öneririz.

Ekip moraline etkisi: Tükenmiş bir ekip üyesinin olumsuz enerjisi bulaşıcıdır. Gallup verilerine göre, bir çalışanın ayrılmasından sonra kalan ekip üyelerinin ayrılma olasılığı 6 ay içinde %9 artar. Tükenmişlik kaynaklı ayrılmalarda bu etki daha da güçlüdür.

Yenilikçilik kaybı: Tükenmiş ekipler hayatta kalma moduna geçer -- sadece zorunlu işleri yapar, yaratıcı düşünme ve yenilikçilik durur. Teknoloji şirketleri için bu, uzun vadeli rekabet gücünün erimesi demektir.

Toplam Maliyet Hesaplaması

150 çalışanlı bir teknoloji şirketinde, tükenmişlik kaynaklı yıllık maliyetin muhafazakar bir tahmini:

• Tükenmişlik kaynaklı 5 ayrılma: 4.000.000 TL
• Kalan ekipte presenteizm kaybı: 1.500.000 TL
• Devamsızlık maliyeti: 800.000 TL
• Sağlık giderleri artışı: 300.000 TL
• Yenilikçilik ve proje gecikme maliyeti: 1.000.000 TL
• Tahmini Toplam Yıllık Maliyet: 7.600.000 TL

Bu rakam, aynı şirketin kapsamlı bir EAP programına yapacağı yıllık yatırımın yaklaşık 5-7 katıdır.

---

EAP ile Tükenmişliğe Müdahale: 3 Katmanlı Model

Tükenmişlikle mücadelede en etkili yaklaşım, bireysel, ekip ve organizasyonel düzeylerde eş zamanlı müdahaleyi içeren çok katmanlı bir modeldir. Çalışan Destek Programı bu üç katmanda da yapısal çözümler sunar.

Katman 1: Bireysel Destek

Bireysel Psikolojik Danışmanlık

EAP'nin en temel bileşeni, çalışanların gizli ve ücretsiz bireysel danışmanlık hizmetine erişimidir. Tükenmişlik yaşayan bir yazılımcı:

• Stres kaynaklarını profesyonel bir ortamda analiz edebilir
• Bilişsel davranışçı terapi (BDT) yaklaşımlarıyla düşünce kalıplarını yeniden yapılandırabilir
• İş-yaşam dengesi stratejileri geliştirebilir
• Gerektiğinde psikiyatrik yönlendirme alabilir

Bu süreçte tam gizlilik esastır. Çalışanın danışmanlık aldığı bilgisi, hiçbir koşulda yöneticisiyle veya İK ile paylaşılmaz.

7/24 Kriz Desteği

Tükenmişlik, bazen akut kriz noktasına ulaşabilir. Özellikle gece on-call nöbet sırasında yaşanan yoğun stres anlarında veya büyük bir release sonrası duygusal çöküş yaşandığında, anında erişilebilir profesyonel destek hayati önem taşır.

Stres Yönetimi Araçları

Stres ve Kaygı Yönetimi programımız kapsamında sunulan mindfulness, bilişsel yeniden yapılandırma ve gevşeme teknikleri, çalışanların günlük stres yönetimi becerilerini güçlendirir.

Katman 2: Ekip Düzeyinde Müdahale

Yönetici Koçluğu ve Eğitimi

Gallup'un verileri çarpıcı: çalışan bağlılığındaki varyansın %70'i yöneticiye bağlı. Tükenmişlikle mücadelede yöneticilerin eğitilmesi kritik önemdedir. Yönetici Danışmanlığı kapsamında:

• Tükenmişlik belirtilerini erken fark etme becerisi
• Destekleyici geri bildirim verme teknikleri
• İş yükü dengeleme stratejileri
• Psikolojik güvenlik ortamı oluşturma
• Zor konuşmalar yönetme (bir çalışana "seni tükenmiş görüyorum" demenin doğru yolu)

Ekip Dinamikleri Analizi

Tükenmişlik genellikle ekip düzeyinde ortak kalıplarla ortaya çıkar. Sprint retrospective'leri sırasında yüzeye çıkmayan gerçek sorunlar -- aşırı iş yükü, adaletsiz dağılım, iletişim kopuklukları -- profesyonel bir gözle tespit edilebilir.

Takım Atölyeleri

Kurumsal Eğitimler kapsamında sunulan iletişim becerileri, duygusal zeka ve psikolojik dayanıklılık atölyeleri, ekiplerin birlikte daha sağlıklı çalışma kalıpları geliştirmesini destekler.

Katman 3: Organizasyonel Düzey

Psikososyal Risk Değerlendirmesi

Kurumun genel psikolojik iklimini ölçen kapsamlı değerlendirmeler, tükenmişliğin yapısal nedenlerini ortaya koyar. Psikolojik Değerlendirme hizmetimiz:

• Departman bazlı tükenmişlik risk haritaları çıkarır
• Psikososyal risk faktörlerini sistematik olarak belirler
• Veri odaklı müdahale önerileri sunar
• Zaman içindeki değişimi ölçer

Organizasyonel Kültür Dönüşümü

Tükenmişliğin kök nedenleri genellikle organizasyonel kültürde yatmaktadır: aşırı toplantı kültürü, "her zaman müsait ol" beklentisi, başarının yalnızca çıktı ile ölçülmesi gibi normlar. Organizasyonel Gelişim danışmanlığımız, bu kültürel kalıpların dönüştürülmesini destekler.

Politika ve Süreç İyileştirmeleri

EAP verileri (toplu ve anonim), organizasyonel düzeyde hangi politikaların güncellenmesi gerektiğini gösterir:

• Esnek çalışma politikalarının revize edilmesi
• Toplantı kültürünün düzenlenmesi
• İş yükü dağılım mekanizmalarının oluşturulması
• Kariyer gelişim yollarının netleştirilmesi

---

Teknoloji Şirketlerinde EAP Başarısı İçin 5 Kritik Faktör

1. Dijital Öncelikli Erişim

Teknoloji çalışanları için EAP'ye erişim, kullandıkları araçlarla uyumlu olmalıdır. Web tabanlı randevu sistemi, metin tabanlı danışmanlık seçeneği ve video görüşme imkanı, kullanım oranını doğrudan etkiler.

2. Yönetim Desteği ve Görünürlük

Mühendislik direktörleri ve CTO'ların EAP'yi açıkça desteklemesi, "ruh sağlığı desteği almak zayıflık değildir" mesajını güçlendirir. Liderlik ekibinin all-hands toplantılarında bu konuyu düzenli olarak gündeme getirmesi etkili bir normalleştirme aracıdır.

3. Gizlilik Güvencesi

Yazılımcılar, kariyer gelişimlerinin etkileneceği endişesiyle yardım istemekten kaçınabilir. EAP'nin bağımsız bir kuruluş tarafından sunulması ve bireysel kullanım verilerinin hiçbir koşulda iş verenle paylaşılmaması, bu endişeyi ortadan kaldırır.

4. Sektöre Özgü Uzmanlık

Genel bir EAP sağlayıcısı ile teknoloji sektörünü anlayan bir EAP sağlayıcısı arasında büyük fark vardır. Sprint baskısı, teknik borç stresi, imposter sendromu ve yapay zeka kaygısı gibi sektöre özgü sorunlara hakim psikologlarla çalışmak, programın etkinliğini önemli ölçüde artırır.

5. Veri Odaklı Sürekli İyileştirme

Programın etkinliğini ölçmek için düzenli veri toplama ve analiz gereklidir. Kullanım oranları, çalışan memnuniyeti, devamsızlık trendleri ve turnover verileri, EAP'nin sürekli iyileştirilmesine rehberlik eder.

---

Somut Adımlar: Yarından İtibaren Ne Yapabilirsiniz?

Kapsamlı bir EAP programı kurmadan önce, yarından itibaren atabileceğiniz adımlar var:

Hemen Yapılabilecekler (Bu Hafta)

1. Tükenmişlik konuşmasını başlatın: Bir sonraki ekip toplantısında tükenmişliği açıkça gündeme getirin
2. Mevcut kaynakları paylaşın: Sağlık sigortanızın psikolojik danışmanlık kapsamını tüm çalışanlara hatırlatın
3. Toplantı denetimi yapın: Her geliştiricinin haftalık toplantı saatlerini hesaplayın ve gereksiz toplantıları iptal edin

Kısa Vadede Yapılabilecekler (Bu Ay)

1. Anonim anket düzenleyin: "Tükenmişlik seviyenizi 1-10 arası puanlayın" gibi basit bir anketle mevcut durumu ölçün
2. "No meeting" günleri belirleyin: Geliştiricilerin kesintisiz çalışabileceği günler oluşturun
3. On-call politikasını gözden geçirin: Nöbet düzeninin adil dağılıp dağılmadığını kontrol edin

Orta Vadede Yapılabilecekler (Bu Çeyrek)

1. Profesyonel değerlendirme yaptırın: Psikososyal risk değerlendirmesi ile kurumunuzun gerçek durumunu objektif olarak ölçün
2. EAP pilot programı başlatın: Bir ekiple başlayarak programın etkinliğini test edin
3. Yönetici eğitimi planlayın: Mühendislik yöneticilerine tükenmişlik farkındalığı ve müdahale eğitimi verin

---

Sonuç: Tükenmişlik Bir Seçim Değil, Ama Müdahale Etmek Bir Seçimdir

Teknoloji sektöründeki tükenmişlik krizi, yapısal nedenleri olan yapısal bir sorundur. Bireysel "dayanıklılık" artırmaya odaklanan yaklaşımlar tek başına yetersiz kalır. Çalışanlarınıza "yoga yapın" veya "nefes egzersizi deneyin" demek, sürekli sel basan bir binanın çalışanlarına "şemsiye alın" demek gibidir.

Gerçek çözüm, yapısal müdahaledir:

• Bireysel düzeyde: Profesyonel psikolojik destek ve danışmanlık erişimi
• Ekip düzeyinde: Yönetici eğitimi, sağlıklı ekip dinamikleri ve iş yükü dengeleme
• Organizasyonel düzeyde: Kültür dönüşümü, politika güncellemeleri ve sistematik risk yönetimi

Çalışan Destek Programı (EAP), bu üç düzeyde de eş zamanlı müdahale imkanı sunan tek kapsamlı çerçevedir. EAPA verilerine göre EAP uygulaması sonrası ruh sağlığı kaynaklı iş kaybı %48 oranında azalırken, her 1 TL yatırım 3 ila 10 TL arasında getiri sağlamaktadır.

Soru artık "tükenmişlik bir sorun mu?" değil. Soru: "Bu soruna ne zaman yapısal olarak müdahale edeceğiz?"

---

Ekibinizin Tükenmişlik Riskini Ölçün

Kurum Psikoloğum olarak, İstanbul'daki teknoloji şirketlerine özel tükenmişlik değerlendirmesi ve Çalışan Destek Programı tasarımı sunuyoruz.

Ücretsiz ilk değerlendirme kapsamında:

• Kurumunuza özel psikososyal risk ön analizi
• Tükenmişlik risk haritası
• Sektör benchmark karşılaştırması
• Özelleştirilmiş EAP önerisi

Hemen ücretsiz değerlendirme için bize ulaşın. Tükenmişliğin maliyetini ödemeden önce, önlemenin maliyetini öğrenin.

---

Kaynaklar:

1. LeadDev - Engineering Burnout Rising as Layoffs Reshape Tech Industry (2025)
2. The New Stack - The Developer Crisis: Mental Health, Burnout, and Retention
3. Meditopia - Workplace Mental Health Statistics
4. Spill - Workplace Mental Health Statistics
5. Meditopia - EAP Statistics and Utilization Rates
6. Stack Overflow Developer Survey 2024
7. Gallup - Employee Engagement Meta-Analysis
8. WHO - Burn-out an Occupational Phenomenon (ICD-11)
9. Deloitte - Significant ROI for Workplace Mental Health Programs
10. CEREVITY - Tech Founder Burnout Statistics 2025